Jeśli na drugie masz Kleopatra, to urodziłaś się do wielkich rzeczy! Tak przynajmniej było w przypadku tej fińskiej malarki.

Elin Danielson urodziła się w Noormarkku, niedaleko Pori w zachodniej Finlandii. Była najstarszym dzieckiem Karla Danielsona i Rosy Amalii Danielson, należących do klasy średniej właścicieli ziemskich. Niestety w czasach tzw. fińskiego głodu w latach 1866–1868 gospodarstwo upadło, co doprowadziło ojca Elin do bankructwa, a potem popełnienia samobójstwa. Po tej tragedii matka podjęła się wielu prac, by zapewnić córkom wykształcenie.

Już w wieku 15 lat Danielson wyprowadziła się z rodzinnego Noormarkku na studia do Helsinek. Rozpoczęła naukę w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych w klasie Carla Eneasa Sjöstranda i Hjalmara Munsterhjelma, a w 1878 roku rozpoczęła naukę również u Adolfa von Beckera. Po ukończeniu studiów Danielson stała się jedną z pierwszych malarek fińskich, które otrzymały akademickie wykształcenie artystyczne, ale kontynuowała naukę w Paryżu, dokąd wyjechała w 1883 roku.

W Paryżu uczyła się w Académie Colarossi pod kierunkiem Gustave’a Courtois, a latem wyjeżdżała na plenery do Bretanii. Jak wielu artystów skandynawskich, podczas studiów we Francji często wracała do ojczyzny, gdzie przekładała swoje doświadczenia i umiejętności na lokalne tematy. W 1886 roku została członkinią kolonii w Önningeby na Ålandii, założonej przez Victora Westerholma. Spotykali się tu malarze z całej Skandynawii, ale głównie fińsko-szwedzcy artyści i artystki: Edvard Westman, Victor Westerholm, J.A.G. Acke, Eva Topelius, Hanna Rönnberg, Hilma Westerholm, Nina Ahlstedt i oczywiście Elin Danielson. Ze względu na popularność kolonii, nazywano ją nawet „Målandią” (od szwedzkiego „att måla” – malować).

Choć większość obrazów malarzy i malarek związanych z Önningeby obejmowała pejzaże będące efektem plenerów na modę francuską i Danielson również wykonała kilka przedstawień natury, w swojej twórczości raczej interesowała się drugim człowiekiem. Pobyt we Francji wpłynął na jej twórczość malarską, z jednej strony opartą na realistycznych scenkach rodzajowych, ale też na impresjonistycznych portretach. W 1888 roku otworzyła pracownię w Noormarkku, gdzie powstawały pierwsze zlecenia i portrety przyjaciółek, takie jak nagrodzony brązowym medalem na Wystawie Światowej w 1889 roku portret Hilmy Westerholm.

Międzynarodowy sukces przyczynił się do przyznania Danielson stypendium na dalsze studia. W 1895 roku wyjechała więc do Florencji i rozpoczęła liczne podróże po Włoszech.  Obrazy malowane we Włoszech nabierają południowego blasku, ale sceny rodzajowe z końca lat dziewięćdziesiątych noszą jeszcze wyraźne ślady francuskiego juste milieu, typowym dla skandynawskiego malarstwa kompromisie między realizmem a impresjonizmem. Styl ten wynikał przede wszystkim z wpływu twórczości Julesa Bastiena Lepage’a, u którego kształcili się młodzi Skandynawowie, a inni pozostawali z nim w kontakcie, sama zaś Danielson poznała francuskiego malarza w Bretanii.

We Włoszech Danielson poznała 13 lat młodszego od siebie malarza Raffaelo Gambogiego, którego poślubiła w 1898 roku. Wspólnie malowali i wystawiali obrazy w wielu europejskich miastach (np. w Biennale w Wenecji), a podczas podróży do Finlandii ich śródziemnomorskie obrazy odnosiły sukcesy w ojczyźnie Danielson-Gambogi. Jej obrazy reprezentowały Finlandię na Wystawie Światowej w 1900 roku, gdzie ponownie zdobyła brązowy medal. Zajęła także drugie miejsce w krajowym konkursie malarstwa portretowego w 1901 roku. Wszystko wydawało się idealne, ale niestety tylko do czasu…

Małżeństwo Gambogich mieszkało w Torre del Lago, a potem w Antignano. W Boże Narodzenie 1900 roku odwiedziła ich Dora Wahlroos, fińska malarka studiująca wcześniej w Paryżu i znana Danielson z Önningeby. Po jakimś czasie między nią a Raffaellem nawiązał się romans, choć według biografki Wahlroos, Riitty Konttinen, było to raczej jednostronne, acz gorące uczucie ze strony Włocha, a kiedy wyszło na jaw, malarka szybko wróciła do Finlandii i odesłała mu nieotwarte listy („Wahlroos, Dora (1870 – 1947), 1998). Nie wiem, kiedy dokładnie Danielson dowiedziała się o niewierności męża, ale wiadomo, że w 1901 roku podróżowali razem po Finlandii, a co więcej, zaczął on wówczas wykazywać pierwsze oznaki choroby psychicznej i stawał się coraz bardziej zależny od swojej żony. Po powrocie do Włoch pod koniec 1902 roku Danielson wyjechała sama do Finlandii i pozostała tam do 1903 roku. Najwyraźniej choroba Raffaella postępowała, przez co w 1905 roku przeprowadzili się do Volterry, gdzie znajdował się szpital psychiatryczny.

Ostatnie lata życia malarki upłynęły pod znakiem opieki nad chorym mężem i kłopotów finansowych. Choć udaje jej się jeszcze malować obrazy i brać udział w kilku większych wystawach we Włoszech, w tym na Biennale w Wenecji, to niewiele, żeby zarobić na życie. Coraz mniej zleceń napływa też z ojczystej Finlandii, którą między 1907 a 1913 rokiem odwiedzi jeszcze tylko cztery lata, a potem straci kontakt z klientami ze względu na wybuch Wielkiej Wojny. Gdy Danielson-Gambogi umiera w Antignano w 1919 roku, w ojczyźnie jest już praktycznie zapomniana. Jej twórczość przywróciła dopiero wielka wystawa sztuki kobiet Women in Paris 1850-1900 w 2018 roku, a także herstoryczne działania w Finlandii i całej Skandynawii. Dzisiaj jej obrazy, w tym przepiękny autoportret z 1900 roku, można oglądać na wystawach stałych w największych muzeach sztuki fińskiej, w Helsinkach i Turku.

Źródła:

https://vintti.yle.fi/yle.fi/sininenlaulu/yle.fi/teema/sininenlaulu/artikkeli.php-id=113.htm