Jako jeden z niewielu artystów fińskich przełomu XIX i XX wieku wywodził się z chłopstwa.
Było to na tyle istotne, że w ówczesnej Finlandii wysoko ceniono kulturę ludową, uznawaną za autentyczne źródło języka i tradycji narodowych. Podczas gdy artyści Młodej Finlandii, w głównej mierze z mieszczańskiego pochodzenia, najczęściej wywodzący się ze szwedzko-fińskiej mniejszości, chętnie przyjmowali fińskie nazwiska czy uczyli się fińskiego. Natomiast Pekka Halonen nie musiał tego robić.
Jego ojciec Olli Halonen był artystą-amatorem, pracował m.in. nad dekoracją lokalnych kościołów Sawonii Północnej. Młody Pekka często mu towarzyszył, stąd wybór drogi zawodowej w jego przypadku wydawał się naturalny. Samo podjęcie studiów artystycznych być może nie było już tak oczywiste, ale dzięki stypendium Fińskiego Towarzystwa Sztuki* podjął lekcje w Szkole Rysunkowej w Helsinkach, a od 1890 roku w paryskiej Académie Julian. W obrazach wówczas namalowanych widać wpływ francuskiego symbolizmu, np. malarstwa Pierre’a Puvisa de Chavannesa.
W Paryżu Pekka Halonen uczył się malarstwa także u samego Gauguina, co jest widoczne w jego stylu: płaskie formy, obwiedzione grubym konturem pojawiają się szczególnie w obrazach z przełomu XIX i XX wieku. Obok syntetyzmu, ważną inspiracją dla Halonena były japońskie drzeworyty. Będzie to szczególnie widoczne w późniejszych kompozycjach ukazujących przyrodę Finlandii: pionowy układ płótna, zapożyczony z formatów znanych mu przykładów ukiyo-e, ale też umieszczanie na pierwszym planie gałęzi drzew lub innych detali to najbardziej charakterystyczne dla malarstwa japońskiego elementy.
Ale w twórczości Pekki Halonena znajdziemy wiele motywów, które dziś moglibyśmy uznać za typowo fińskie: sceny rodzajowe w saunie, z parzeniem kawy, przedstawiające ludzi przy pracy w trudnych warunkach, a także pejzaże z fińskimi jeziorami i sosnami. Te ostatnie, wraz ze strojami ludowymi i opowieściami zebranymi przez Eliasa Lönnrotha w Kalevali, inspirowane były regionem Karelia. Ten symboliczny rejon Finlandii uważany był wówczas za szczególnie ważny dla zachowania fińskich zwyczajów i wierzeń, dlatego stroje i zwyczaje mieszkańców Karelii często uwieczniane były przez malarzy Młodej Finlandii, często podróżujących na północ Finlandii.
Karelianizm, czyli zwrot ku temu symbolicznemu regionowi Finlandii, jego kulturze i krajobrazowi, przejawiał się również w chęci zamieszkania w tym autentycznym miejscu. Z uwagi na geograficzną odległość od stolicy i surowe warunki życia w Karelii (przynajmniej dla klasy średniej), fińska inteligencja zorganizowała sobie namiastkę regionu w Tuusula pod Helsinkami. Mieszkali tam m.in. pisarz Juhani Aho i kompozytor Jean Sibelius, ale również Halonen założył tam dom pracownię-artysty, Halosenniemi. Drewniana chatka inspirowana architekturą chłopską została zaprojektowana przez malarza, a potem stała się jego ulubionym miejscem do szkiców z natury i pracy w plenerze.
Halonen związany był z nurtem narodowego przebudzenia, a dzieła kultury powstałe w tym czasie zalicza się do tzw. Złotego Wieku malarstwa fińskiego. Ale narodowo-romantyczne pejzaże i sceny rodzajowe to nie jedyny element jego twórczości. W 1900 roku wykonał serię obrazów do Pawilonu Fińskiego na Wystawę Światową w Paryżu. Jednym z założeń komisji wybierającej prace reprezentujące ich kraj było ukazanie Finlandii jako kraju rozwiniętego i wykształconego, z drugiej zaś – narodu silnego i wytrwałego, odpornego na trudne warunki życia. Poniższa scena z kobietą uginającą się przy pracy nad przeręblem, przedstawionej podczas robienia prania w lodowatej wodzie w środku zimy, zdaje się w pełni oddawać istotę sisu – fińskiego autostereotypu. Sisu to cecha określająca Finów, czyli połączenie wytrzymałości, uporu, siły woli, hartu ducha, ale również odwagi, dumy i determinacji w dążeniu do określonego celu pomimo przeciwności losu lub barier fizycznych. Zresztą pozostałe obrazy Pekki Halonena i innych artystów wybranych do reprezentowania Finlandii na tej wystawie często przedstawiały sceny rodzajowe odgrywające się zimą i zimowe pejzaże, jak gdyby dla podkreślenia istoty fińskiego sisu.
Pionierzy w Karelii to szczególnie symboliczny obraz Finlandii. Przedstawia grupę mężczyzn obalających ścięte drzewo i przesuwających kamienie pod budowę drogi. Deforestacja Karelii i rozwój przemysłu drzewnego były ważnym elementem modernizacji tego regionu, w przeciwieństwie do neoromantycznego mitu o jej nietkniętej naturze i prymitywności. Obraz przedstawia więc z jednej strony nowoczesny przemysł, ale też pracowitych chłopów, biorących udział w budowaniu kraju. Można uznać, że to właśnie chłopskie pochodzenie malarza pozwoliło mu na bardziej trzeźwe spojrzenie na fiński lud, bez zbędnego upiększania czy idealizacji. Choć sam poprzez edukację i styl życia doświadczył awansu społecznego i bez wątpienia dzięki sukcesom artystycznym nie żył jak typowy fiński chłop, nie zapomniał o swoich źródłach i często powracał do wiejskich tematów w swojej twórczości.
*Fińskie Towarzystwo Sztuki (szw. Finska Konstföreningen, fin. Suomen Taideyhdistys), którego członkami byli przede wszystkim przedstawiciele szwedzko-fińskiej inteligencji. Stowarzyszenie starało się funkcjonować z poparciem Imperium Rosyjskiego, dlatego na oficjalną datę utworzenia Towarzystwa wybrano 10 marca, dzień urodzin wielkiego księcia Aleksandra Aleksandrowicza (późniejszego cara Aleksandra III), dając przyszłemu monarsze symboliczny patronat nad swoimi działaniami[1]. Już w pierwszą rocznicę założenia Stowarzyszenia zorganizowano publiczną wystawę, która zgodnie z założeniami instytucji miała zapoczątkować szereg działań służących kształtowaniu gustów publiczności i wspierających rozwój sztuki fińskiej. Towarzystwo przyznawało nagrody pieniężne i fundowano stypendia na dalsze studia w Sztokholmie, umacniając w ten sposób tradycyjne więzi kulturowe z dawną metropolią
No responses yet